موضوع: ضریب نفوذ بیمه؛ عددی که همه درباره آن حرف می زنند و کسی درباره آن فکر نمی کند

(تحلیل تضاد رشد اسمی و پس رفتِ ضریب نفوذ واقعی در سالنامه عملکردی 1404)

نویسنده: فرهاد محرمی | پژوهشگر و تحلیلگر استراتژیک صنعت بیمه

مقدمه: عددی که به یک افسانه تبدیل شده است

تقریباً هیچ نشست، همایش، گزارش عملکرد یا برنامه توسعه ای در صنعت بیمه را نمی توان یافت که در آن از ضریب نفوذ بیمه سخن گفته نشود. سال هاست مدیران، سیاست گذاران و رسانه ها از پایین بودن ضریب نفوذ بیمه در کشور گلایه می کنند و افزایش آن را به عنوان یکی از مهم ترین اهداف معرفی می نمایند.

اما پرسش استراتژیک اینجاست: آیا افزایش ریاضیِ ضریب نفوذ، الزاماً به معنای توسعه صنعت بیمه است؟ یا ممکن است ما سال ها به یک عدد فریبنده نگاه کرده باشیم، بدون آنکه معنای واقعی آن را مورد پرسش قرار دهیم؟

 1. آنچه در پشت ویترینِ همت ها پنهان است

   ضریب نفوذ بیمه در ساده ترین تعریف، نسبت حق بیمه تولیدی به تولید ناخالص داخلی (GDP) کشور است؛ شاخصی که در اصل برای مقایسه وضعیت کلی صنعت بیمه طراحی شده بود. اما چالش بزرگ از جایی آغاز شد که این ابزار اندازه گیری، به یک هدف استراتژیک تبدیل شد.

چارلز گودهارت، اقتصاددان معروف، قانون مهمی دارد: وقتی یک شاخص به هدف تبدیل می شود، دیگر شاخص خوبی برای سنجش نخواهد بود.

نگاهی به آمار نهایی و رسمی 12 ماهه سال 1404 صنعت بیمه، این تله ی سنجش را به عریان ترین شکل ممکن نشان می دهد. در سال گذشته، مبلغ حق بیمه تولیدی بازار با رشد اسمی خیره کننده 77 درصدی به مرز 778 همت رسید. در نگاه اول، این حجم از ورود نقدینگی باید ضریب نفوذ را به شدت بالا ببرد و مایه خوشحالی باشد. اما فکت نگران کننده اینجاست: در همین سال، تعداد بیمه نامه های صادره با 1 درصد کاهش مواجه شد و به 82 میلیون فقره سقوط کرد!

یک مثال بارز برای این خطای دیدِ آماری، عملکرد حیرت انگیز شرکت بیمه زندگی کاریزما در سال 1404 است. بخش عظیمی از این رشد 77 درصدی کل صنعت، صرفاً مدیون جهش 1352 درصدی حق بیمه در این شرکت بوده است که به تنهایی بیش از 114 همت نقدینگی جذب کرد و سهم بازار خود را به 14.7 درصد رساند. اما آیا این به معنای توسعه چتر حمایتی بیمه های کلاسیک در جامعه است؟ خیر. بررسی ها نشان می دهد که عمده این رقم مربوط به بیمه های زندگی متصل به سرمایه گذاری (مدیریت ثروت) است و حق بیمه های عمر متعارف در این شرکت سهمی کمتر از 1 درصد داشته اند. یعنی نقدینگی عظیمی به قصد سرمایه گذاری و سودآوری مالی در طرح های طلا، نقره و درآمد ثابت وارد ترازنامه شده است، اما در آمار کلان به عنوان حق بیمه ثبت و باعث تورم کاذب در شاخص ضریب نفوذ گردیده است. اگر این پورتفوی خاص را از کیک صنعت حذف کنیم، رشد واقعی حق بیمه ها در کشور به مراتب پایین تر خواهد بود.

 2. آیا همه رشدها ارزشمند هستند؟

   این تضاد آماری به ما می گوید که صنعت بیمه در سال 1404 بزرگ نشده، بلکه فقط گران شده است! رشدِ درآمد اسمی حاصل بازاریابی، توسعه محصول بیمه ای یا جذب بیمه گذار جدید نبوده است؛ بلکه صرفاً سواری گرفتن روی موج تورمِ دارایی ها و فاکتور کردن گرانی به مشتریانِ باقی مانده بوده است.

در این شرایط، ضریب نفوذ پولی ممکن است صعود کند، اما کیفیت و عمق نفوذ بیمه در بدنه جامعه کاهش یافته و پوشش های بیمه ای به تدریج در حال تبدیل شدن به یک کالای لوکس هستند. از سوی دیگر، جهش 98.6 درصدی خسارت های پرداختی و رسیدن آن به 511 همت نشان داد که تورم هزینه ها، ترازنامه ی شرکت های دلخوش به رشد اسمی را به شدت فشرده کرده است.

 3. آنچه در آمار دیده نمی شود

   شاخص سنتی ضریب نفوذ، به عنوان یک کمیتِ صرف، بسیاری از مهم ترین واقعیت های صنعت بیمه را سانسور می کند. این شاخص به سیاست گذار نمی گوید:

 ●مشتریان تا چه اندازه به صنعت بیمه اعتماد دارند و ضریب حفظ بیمه گذار چقدر است؟

 ● خسارت ها با چه سرعتی پرداخت می شوند و کیفیت خدمات چگونه است؟

 ● جریان نقدینگی شرکت ها چقدر توانگر و چقدر دچار ناترازی است؟

 ●صنعت بیمه تا چه اندازه در مدیریت واقعی و پیشگیرانه ریسک های کشور نقش ایفا می کند؟

به عبارت دیگر، ممکن است ضریب نفوذ اسمی افزایش یابد اما ارزش آفرینی واقعی صنعت بیمه برای اقتصاد ملی تغییری نکند.

 4. مأموریت جدید رگولاتوری و مدیران ارشد

   شاید زمان آن رسیده باشد که در آغاز عصر جدید مدیریت در صنعت بیمه، در کنار پرسش همیشگیِ چگونه ضریب نفوذ را افزایش دهیم، یک پرسش استراتژیک تر را مطرح کنیم: افزایش ضریب نفوذ برای چه هدفی؟