✍️ فرهاد محرمی | تحلیلگر استراتژیک صنعت بیمه

📅 شنبه ۲۰ دی ۱۴۰۴

مقدمه: آیا ما هیزم به آتش تورم می‌ریزیم؟

در محافل خصوصی و جلسات هیئت‌مدیره، ترجیع‌بند صحبت‌های مدیران صنعت بیمه یک جمله تکراری است: «تورم، کمر صنعت را شکسته است.»

اما به عنوان پژوهشگری که مدتی است  رفتار مالی این صنعت را در لایه‌های زیرین رصد می‌کنم، معتقدم این گزاره، یک «فرار رو به جلو» است. صنعت بیمه که در تئوری‌های اقتصادی باید «لنگر ثبات» (Automatic Stabilizer) باشد، در ایرانِ امروز با تصمیمات سرمایه‌گذاری هیجانی و مدیریت نقدینگی غلط، ناخواسته در حال تبدیل شدن به یکی از موتورهای محرک تورم است.

در هشتمین شماره از سلسله یادداشت‌های «نفوذ استراتژی»، با نگاهی به تجربیات تلخ ونزوئلا، ترکیه و آرژانتین، و استناد به داده‌های عملکردی ۱۴۰۳، این ادعا را اثبات می‌کنم.

۱. درس‌های جهانی: وقتی بیمه تسلیم می‌شود

مطالعات تطبیقی نشان می‌دهد که رفتار صنعت بیمه در تورم‌های بالا، اگر مدیریت نشود، به سه مرحله خطرناک سقوط می‌کند:

 🟣درس اول: ونزوئلا و مرگِ بیمه‌نامه‌های ملی

   تجربه ونزوئلا هشداری جدی برای ماست. در این کشور، عدم تطبیق سرمایه‌های بیمه با واقعیت تورم، باعث شد بیمه‌نامه‌های مبتنی بر پول ملی عملاً به «کاغذپاره» تبدیل شوند. نتیجه؟ صنعت بیمه یا باید «دلاری» می‌شد یا نابود. امروز در ایران، اصرار بر صدور بیمه‌نامه‌های عمر با سودهای ثابت ریالی در برابر تورمِ موجود، تکرار همان اشتباه استراتژیک است که اعتماد بلندمدت مردم را نشانه می‌رود.

 🟣درس دوم: ترکیه و جنگ با «سودهای کاغذی»

   صنعت بیمه ترکیه برای بقا در تورم، به سمت «حسابداری تورمی» (Inflation Accounting) رفت. آن‌ها فهمیدند سودی که از تجدید ارزیابی دارایی‌ها (گران شدن ساختمان‌ها) حاصل می‌شود، سود نیست؛ بلکه «خوردن از جیب» است. اما در ایران، صورت‌های مالی بسیاری از شرکت‌ها با سودهای موهومیِ ناشی از تورم تراز می‌شود، در حالی که عملیات بیمه‌گری زیان‌ده است.

 🟣درس سوم: آرژانتین و بحرانِ «تورم اجتماعی»

   در آرژانتین، عدم کفایت پوشش‌ها باعث شد دادگاه‌ها با احکام سنگین (فراتر از سقف تعهدات) ورود کنند که به پدیده Social Inflation معروف شد. ما امروز با افزایش دیه و هزینه‌های پزشکی، دقیقاً در لبه‌ی همین پرتگاه ایستاده‌ایم.

۲. واقعیتِ بازار ایران: رقابت بر سرِ «جریان نقدینگی»

نگاهی به آمارهای ۱۱ ماهه سال ۱۴۰۳ و وضعیت رشته‌های درمان و ثالث، حقایق نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهد:

  دامِ جریان نقدی (Cash Flow Trap): بسیاری از شرکت‌ها در مناقصات بزرگ «بیمه درمان»، نرخ‌هایی را ارائه می‌دهند که از نظر فنی زیان‌ده است (ضریب خسارت بالای ۱۰۰ درصد). هدف چیست؟ جذب نقدینگیِِ سریع برای خرید دارایی (طلا، ارز، ملک).

 🔴 سفته‌بازی حقوقی: وقتی یک نهاد مالی بزرگ، نقدینگی حاصل از حق‌بیمه را به جای سرمایه‌گذاری در تولید، وارد بازارهای سفته‌بازی (Speculative Markets) می‌کند تا کسریِ نرخ‌های غیرفنی خود را جبران کند، عملاً دارد به تورم عمومی سیگنال می‌دهد و بر آتش آن می‌دمد.

۳. نقد عملکرد نهادی: سکوتِ استراتژیک

 🔴سندیکای بیمه‌گران: امروز سندیکا باید فراتر از چانه‌زنی‌های صنفی، نقش «پلیس داخلی» را بازی کند. فقدان یک «پیمان منع نرخ‌شکنی» در شرایط تورمی، یعنی تماشایِ خودزنیِ صنعت.

  بیمه مرکزی: آیین‌نامه سرمایه‌گذاری (۹۷) اگرچه اصلاحاتی داشته، اما هنوز فاقد انعطاف لازم برای هدایت نقدینگی به سمت ابزارهای «مصون از تورم ولی مولد» (مانند اوراق تبعی یا صندوق‌های پروژه) است و عملاً شرکت‌ها را به سمت بنگاه‌داری سوق می‌دهد.

✅ راهکار چیست؟ (نسخه عملیاتی)

برای خروج از این بن‌بست و جلوگیری از تکرار سناریوی ونزوئلا، سه اقدام فوری ضروری است:

  ✅گذار به بیمه‌های پارامتریک (Parametric):

   برای حذف فرآیندهای طولانی ارزیابی خسارت که در تورم به ضرر مشتری است، باید پرداخت خسارت در رشته‌های خرد به شاخص‌های عینی (مثل داده‌های هواشناسی یا زلزله‌نگاری) متصل شود.

 ✅ مولدسازی دارایی‌ها (Securitization):

   حبس سرمایه در املاک و مستغلات (بنگاه‌داری) دیگر پاسخگو نیست. شرکت‌ها باید دارایی‌های فیزیکی خود را در قالب صندوق‌های املاک (REITs) در بورس عرضه کنند تا هم نقدشوندگی بالا رود و هم شفافیت.

 ✅شفافیت در سودآوری:

   نهاد ناظر باید شرکت‌ها را ملزم کند در گزارشگری مالی، «سود عملیاتی» را از «سود ناشی از تورم» تفکیک کنند. مدیری که با موج تورم بالا آمده، لزوماً مدیر موفقی نیست.

سخن آخر:

صنعت بیمه در ایران بر سر یک دوراهی تاریخی است: یا با اصلاحات ساختاری و فنی، به «سپر دفاعی» اقتصاد ملی تبدیل می‌شود، و یا با ادامه روند فعلی، خود به بخشی از مشکل تورم و بی‌ثباتی بدل خواهد شد. انتخاب با ماست.

🔗 بیمه ۲۴ | پایگاه تحلیلی صنعت بیمه

#نفوذ_استراتژی #فرهاد_محرمی #مدیریت_ریسک #تورم #اقتصاد_بیمه #هوشمندی_مالی